સક્રિય રીતે સાંભળવાની શરૂઆત એક નાનકડા કામથી થઈ શકે છે: આગળ શું કહેવું તે નક્કી કરતાં પહેલાં તમારા સાથી તમને શું સંભળાવવા માગે છે તે સમજવું. તેના માટે કોઈ ખાસ શબ્દભંડોળની કે દરેક મુદ્દે સંમત થવાની જરૂર નથી. અહીંનાં પગલાં સામાન્ય વાતચીત માટેનાં સૂચનો છે, સારવારની કોઈ પદ્ધતિ કે મતભેદ ઉકેલાઈ જવાની ખાતરી નથી.
કેવો પ્રતિભાવ મદદરૂપ થશે તે પૂછો
તમારા સાથી મુશ્કેલ દિવસ વિશે કહેવાનું શરૂ કરે ત્યારે પૂછવાનો પ્રયત્ન કરો: “તમે ઇચ્છો છો કે હું સાંભળું, વિકલ્પો વિશે વિચારવામાં મદદ કરું કે કોઈ વ્યવહારુ કામ કરું?” જો તેમને ખાતરી ન હોય તો આ પ્રશ્નને તેમના માટે વધુ એક કામ ન બનાવો. તમે ફક્ત સાંભળી શકો છો અને જરૂર પડે તો પછી ફરી પૂછી શકો છો.
વાત માટે અનુકૂળ સમય રાખો. “મારે આ સાંભળવું છે, પણ હું હમણાં નીકળવાનો છું. શું આપણે રાત્રિભોજન પછી વાત કરીએ?” એમ કહેવું, વારંવાર ઘડિયાળ જોતા જોતા સાંભળવાનો દેખાવ કરવા કરતાં વધુ સ્પષ્ટ છે. તમે ખરેખર વાત પૂરી કરવાનો ઇરાદો ધરાવતા હો ત્યારે જ ચોક્કસ સમય સૂચવો.
એક વ્યક્તિને પોતાની વાત મુદ્દા સુધી પહોંચાડવા દો
સામેની વ્યક્તિ હજુ સમજાવી રહી હોય ત્યારે તમારા બચાવની તૈયારી કરવાનું ટાળો. કોઈ વિગત સાથે અસહમત હો તો દરેક વાક્ય વચ્ચે અટકાવવાને બદલે પછી તેના પર પાછા આવવા નોંધ કરી લો. વાત સમજાતી ન હોય ત્યારે સ્પષ્ટતા માગી શકો છો: “તમે કઈ વાતચીતની વાત કરો છો?”
તમારા પ્રશ્નોને તેઓ જે વાત જણાવી રહ્યા છે તેની સાથે જ જોડેલા રાખો. ટ્રાન્સ સાથી કોઈ અસહજ પ્રસંગનો ઉલ્લેખ કરે ત્યારે એવું ન માની લો કે તેઓ પોતાની આખી ઓળખ સમજાવવા કે બીજા બધા લોકોના અનુભવો વિશે તમને શીખવવા માગે છે. વાતનો વ્યાપ તેમને નક્કી કરવા દો.
સામાન્ય શબ્દોમાં સમજ ચકાસો
ટૂંકમાં સાર કહો: “તમને લાગ્યું હતું કે આ સમય આપણા માટે છે, તેથી કોઈ બીજાને બોલાવતા પહેલાં હું તમને પૂછું એવું તમે ઇચ્છતા હતા. શું હું બરાબર સમજ્યો/સમજી?” તમારા સારાંશને સુધારવા માટે તેમને જગ્યા આપો. તેમના શબ્દો કટાક્ષથી ન દોહરાવો અને સારાંશનો ઉપયોગ ચર્ચા પૂરી થઈ ગઈ એવી જાહેરાત કરવા ન કરો.
કોઈની વાત સમજવી અને તેના દરેક નિષ્કર્ષ સાથે સંમત થવું અલગ બાબતો છે. તમે કહી શકો: “હું સમજું છું કે વધારાના મહેમાનને કારણે તમારી સાંજ બદલાઈ ગઈ. મને લાગ્યું હતું કે આમંત્રણ ખુલ્લું હતું; આપણે આ સ્પષ્ટ કરવું જોઈએ.” આ રીતે અનુભવ અને વ્યવહારુ અનિશ્ચિતતા બંને દેખાતા રહે છે.
ખરેખર કરવામાં આવેલી વિનંતીનો જવાબ આપો
કોઈ વિનંતી હોય તો તેનો જવાબ આપો. વિનંતી ન હોય તો એવી કોઈ ઉકેલ ન ઘડો જેને સામેની વ્યક્તિએ સ્વીકારવો જ પડે. વાત આગળ વધારતાં પહેલાં પૂછો કે આ વાતચીતમાંથી તેમને બીજું કંઈ જોઈએ છે કે નહીં.
પછી તમે કરેલી નાની પ્રતિબદ્ધતા પૂરી કરો. પોતાને હવે સારો શ્રોતા જાહેર કરવા કરતાં કોઈ મહેમાન ઉમેરતાં પહેલાં પૂછવાનું યાદ રાખવું વધુ સ્પષ્ટ અને વ્યવહારુ છે. નવી ગોઠવણ કામ કરે છે કે નહીં તે તમે પૂછી શકો છો, પરંતુ તે અનુસરવા બદલ પ્રશંસા માગવાની જરૂર નથી.
વધુ વાંચન
Love is respect: વ્યક્તિગત સીમાઓ. ઉપરનો સાંભળવાનો ક્રમ મૂળ સંપાદકીય અભ્યાસ છે; તે સંશોધનથી સમર્થિત સારવાર કે નિશ્ચિત પરિણામ નથી.